Γιώργος Λαγιώνης, Σεπτέμβριος 2025, Ρώμη
Όλοι γνωρίζουν την περιβόητη Φοντάνα ντι Τρέβι στο κέντρο της ιταλικής πρωτεύουσας, λίγοι όμως ξέρουν ότι στο κτίριο πίσω από την λαμπρή πρόσοψη του σιντριβανιού κρύβεται το Κεντρικό Ίδρυμα Γραφικών Τεχνών. Αυτή την περίοδο το Ίδρυμα φιλοξενεί μια έκθεση που αφιερωμένη σε άγνωστες πτυχές του ιταλικού κινηματογράφου, από το ξεκίνημά του, τις πρώτες δεκαετίες του 20 ου αι. μέχρι τη δεκαετία το ‘40 και επικεντρώνεται στον ρόλο της γυναίκας.
Οι πρωτοπόρες δεν ήταν μονό ηθοποιοί, πολλοί γνωρίζουμε τις αλησμόνητες ντίβες του ασπρόμαυρου κινηματογράφου, αλλά και παραγωγοί, σκηνοθέτιδες και στελέχη που, στην Ιταλία, δημιούργησαν την κινηματογραφία από τον βωβό κινηματογράφο μέχρι πιο πρόσφατες εποχές και ακριβώς αυτές τις αΟΡΑΤΕΣ (inVisibili, όπως στον τίτλο της έκθεσης) πρωτοπόρες μορφές αναδεικνύει η συγκεκριμένη έκθεση. Φωτογραφίες, βίντεο, αφίσες, σενάρια, έγγραφα και άλλα αντικείμενα, από συλλογές και αρχεία, παρουσιάζονται στο κοινό για πρώτη φορά. Η ιστορική έρευνα και η έκθεση που την παρουσιάζει επιθυμεί να ρίξει φως σε αυτή τη λαμπρή αλλά ξεχασμένη πλευρά της κινηματογραφικής παραγωγής γένους θηλυκού.
Τριάντα γυναίκες, οι οποίες πρωταγωνίστησαν αποφασιστικά, όχι μόνο στο πανί ερμηνεύοντας γυναικείους ρόλους, αλλά στην ίδια τη γένεση του κινηματογράφου, μια εποχή πρωτοπορίας και πειραματισμού, συμβάλλοντας δυναμικά στην ανάπτυξη της έβδομης τέχνης. Άνοιξαν και διεύθυναν εταιρίες παραγωγής (Dora Film 1912-1930 της Elvira Coda, με επιτυχία και στις Η.Π.Α. στις εκεί παροικίες ιταλών μεταναστών), σκηνοθέτησαν ταινίες, έγραψαν σενάρια, δημιούργησαν τεχνικές κινουμένων σχεδίων, διεύθυναν τμήματα μοντάζ (η Esterina Zuccarone, στα 17 της, ήταν υπεύθυνη τμήματος μοντάζ με 10 υφιστάμενους), σχεδίασαν κοστούμια, έδωσαν φωνή σε ήρωες κινουμένων σχεδίων και μεταγλώττισαν ξένες ηθοποιούς, για να περάσουν σιγά σιγά στη σκιά της λήθης. Εν ολίγοις, αν και ξεπέρασαν με επιτυχία κάθε είδους προκλήσεις, επαγγελματικές, επιχειρηματικές, οργανωτικές, αντιμετωπίζοντας μέχρι και την καθεστωτική λογοκρισία και το φακέλωμα από τις αρχές (ανάμεσα στα εκθέματα βρίσκεται και μια αναφορά της πολιτικής αστυνομίας και μια επιστολή-καταγγελία απευθυνόμενη στον ντούτσε: «εξοχότατε, διηγούνταν ανέκδοτα, περιγελώντας σας») , έμειναν ξεχασμένες μέχρι η παρούσα έρευνα να ρίξει ξανά τα φώτα της ράμπας επάνω τους και να τους αφιερώσει την προβολή και την αναγνώριση που τους αξίζει.
Η έκθεση πραγματοποιήθηκε από το Archivio Luce Cinecittà, σε συνεργασία με το Centro Sperimentale di Cinematografia, το Museo Nazionale del Cinema di Torino και την Cineteca di Bologna, με συντελεστές την πρόεδρο της Cinecittà Chiara Sbarigia, τον διευθυντή του Μουσείου Κινηματογράφου του Τορίνου Carlo Chatrian και την πρόεδρο του Συνδικάτου Ιταλών Δημοσιογράφων Κινηματογράφου Laura Delli Colli.
Μέχρι τις 28 Σεπτεμβρίου 2025, Via della Stamperia 6, Ρώμη, Ιταλία
